آمار خرما در ایران
حجم قابل توجهی از خرما در ایران به صورت فلهای به کشورهای مختلف فروخته میشود و آنها همین خرما را با بستهبندیهای لوکس و متنوع به دنیا عرضه میکنند. این در حالی است که ایران یکی از پنج کشور بزرگ صادر کننده خرماست؛ بنابراین پرسش این است موانع ارتقای جایگاه جهانی خرمای سرزمینمان چیست؟
طبق آمار سازمان خواربار جهانی در حال حاضر بیش از یک میلیارد و ۳۵۳ هزار هکتار نخلستان در دنیا وجود دارد که سالانه حدود هشت میلیارد و ۴۶۰ هزار تن خرما از این نخلستانها برداشت و روانه بازارهای متعدد میشود و این درحالی است که میانگین تولید خرما در جهان ۶ هزار و ۲۵۲ کیلوگرم در هر هکتار است اما با استفاده از روشهای نوین تعدادی از کشورها نظیر مصر توانستهاند میزان تولید خرمای خود را از هر هکتار به “حدود ۶ برابر میانگین جهانی” برسانند.
خرما در ۱۵ استان ایران کشت میشود و بیش از ۲۵۰ هزار هکتار نخلستان در کشور وجود دارد که از میان استانهای خرماخیز، پنج استان بیش از ۹۹ درصد خرمای کشور را تولید میکنند.
به لحاظ سطح زیرکشت، استان سیستان و بلوچستان با حدود ۵۴ هزار هکتار نخلستان در رتبه نخست و استانهای خوزستان با ۳۵ هزار هکتار ، بوشهر با حدود ۳۴ هزار هکتار، هرمزگان با ۳۳ هزار هکتار، فارس با ۳۱ هزار هکتار و جنوب کرمان با ۳۰ هزار هکتار در رتبه های بعدی قرار دارند.
از نظر میزان تولید نیز استان سیستان و بلوچستان با تولید سالانه بیش از ۲۰۳ هزار تن خرما در رتبه نخست و جنوب کرمان با ۲۰۰ هزار تن، فارس با ۱۶۲ هزار تن، شرق کرمان با ۱۵۱ هزار تن، بوشهر با ۱۵۰ هزار، خوزستان با ۱۴۸ هزار و هرمزگان با ۱۴۰ هزار تن در رتبههای بعدی قرار دارند.
همچنین از نظر میزان عملکرد نخستانهای کشور به لحاظ حجم تولید خرما در هر هکتار نیز در بین پنج استان اول، جنوب کرمان با تولید ۶ هزار و ۶۷۰ کیلوگرم خرما در هر هکتار در رتبه نخست و کرمان با ۶ هزار و ۲۵۶ کیلوگرم، فارس با فارس با پنج هزار و ۹۸۳ کیلوگرم ، هرمزگان با پنج هزار و ۳۶۵ و سیستان و بلوچستان با تولید پنج هزار و ۱۳۲ کیلوگرم خرما در هر هکتار در رتبه آخر به لحاظ عملکرد تولید قرار دارد.
این مقدمه را برای آشنایی با وضعیت تولید خرما ارائه کردیم تا بتوانیم در ادامه، طی گفت و گو با فعالان اقتصادی و تحلیلگران بازار، ببینیم که جایگاه ایران با میزان تولیدی که دارد در بازارهای جهانی چگونه بوده و اینکه آیا این محصول باکیفیت کشورمان دقیقا باید در کدام دستهبندی تجارت جهانی قرار بگیرد و نقش مناطق آزاد همچون چابهار که چندی قبل نیز به عضویت دائمی سازمان جهانی مناطق آزاد درآمد در بهبود وضعیت تجارت خرمای کشورمان چگونه خواهد بود، ضمن اینکه به موانع و راهکارهای پیشنهادی فعالان اقتصادی هم خواهیم پرداخت.
نخست با “محمد میری” که سوابقی همچون مدیریت گمرک و ترانزیت منطقه آزاد چابهار، مدیریت تجهیز و گسترش بازار سرمایه و همچنین مدیریت تصفیه شرکت ترانزیت و توسعه تجارت منطقه آزاد چابهار را برعهده داشته است گفت و گو میکنیم. « میری هماینک مشاور مدیرعامل سازمان منطقه آزاد چابهار در امور بینالملل و همچنین مسوول جذب سرمایهگذاران خارجی است»
وی ضمن تایید آماری که در بالا به آنها اشاره کردیم اظهار داشت: استان سیستان بلوچستان باوجود داشتن حدود ۲ برابر سطح زیرکشت خرمای سایر استانهای کشور و همچنین حجم بالای تولید خرما، هنوز تا رسیدن به عملکرد مطلوب به لحاظ تولید در هر هکتار به علت روشهای تولید سنتی حاکم بر نخلستانهای این استان و نیز نبود بهرهبرداری از روشها و تجهیزات مکانیزه و مدرن، فاصله دارد.
حدود ۲۵۰ هزار هکتار نخلستان در ایران وجود دارد که چهار برابر کشور مصر است
میری به نکته قابل توجهی اشاره کرد مبنی بر اینکه میزان عملکرد تولید در هر هکتار کمتر از یک هفتم است و این امر میطلبد تا تمامی نهادهای و ارگانهای کشور برای رساندن کشور عزیزمان به جایگاهی که شایسته این خاک و مردمانش است بسیج همگانی ملی را آغاز کنند و در این رابطه، سازمان منطقه آزاد چابهار با عزمی راسخ قصد دارد تا با همکاری و همیاری سازمان توسعه تجارت و سایر نهادهای ملی و بینالمللی برای احقاق حقوق کشاورزان ایران اسلامی گام بردارد.
مشاور مدیرعامل سازمان سازمان منطقه آزاد چابهار در امور بینالملل اضافه کرد: از بین کشورهای تولید کننده خرما در جهان، پنج کشور تولید کننده اصلی خرما که بیشترین سطح زیرکشت و حجم تولید را به خود اختصاص دادهاند. مصر با تولید یک میلیون و ۶۹۵ هزار تن در رتبه نخست، ایران با تولید یک میلیون و ۶۶ هزار تن در رتبه دوم، الجزایر با تولید یک میلیون و ۳۰ هزار تن در رتبه سوم ، عربستان با تولید ۹۶۴ هزار تن در رتبه چهارم و کشورهای امارات و عراق و پاکستان به ترتیب با تولید ۶۷۱ ، ۶۱۵ و ۴۹۴ هزار تن در رتبههای پنحم تا هفتم قرار دارند.
میری تصریح کرد: در وضعیت کنونی، جایگاه ایران کمی متزلزل شده و این امر طی یکی ۲ سال اخیر باعث کاهش تولید و صادرات خرما شده است.
ترانزیت و صادرات فلهای
مدیر سابق گمرک و ترانزیت منطقه آزاد چابهار اظهار داشت: با وجود اینکه ایران از لحاظ سطح زیرکشت در بین تمامی کشورهای خرماخیز در رتبه نخست قرار دارد اما به دلیل نبود استراتژی و راهبرد مشخص برای ارتقای شاخصهای بهرهوری و عقب ماندن در استفاده از تکنولوژی روز دنیا برای افزایش ارزش افزوده محصولات و رسیدن به قیمت رقابتی، از نظر میزان عملکرد ( تن در هکتار ) کشورمان در رتبه چهارم قرار گرفته و چنانچه فکری برای آینده این محصول راهبردی و ارز آور نشود، تنزل این جایگاه کماکان ادامه خواهد یافت.
او با بیان اینکه به دلیل نبود استراتژی توسعه صادرات خرما در کشور، مزیت نسبی و قدرت رقابتی خرمای ایران در بازارهای بینالمللی روز به روز در حال کاهش بوده است گفت: این امر اصلا تناسبی با سطح زیرکشت و میزان تولید خرمای کشور ندارد و در بسیاری از موارد خرمای ایران با کیفیت بسیار نازل و گاه بهصورت فلهای بدون و بستهبندی و ارزش افزوده مناسب به کشورهای همسایه خصوصا پاکستان و امارات صادر و در این کشورها پس از انجام بستهبندی جدید با ارزش افزوده چند برابری و با نشان تجاری کشور خودشان به بازارهای دیگر صادر میشود و این روند، ارز آوری بسیار زیادی برایشان بهدنبال دارد.
به گفته وی، همکاریهای اخیر سازمان منطقه آزاد چابهار با شرکت سرمایه گذاری برای توسعه شهرک خرما و نیز امضای تفاهم نامه با سازمان UNIDO (واحد توسعه صنعتی سازمان ملل متعهد ) برای احداث مرکز تحقیقات و توسعه زنجیره ارزش خرما در چابهار میتواند سرآغازی برای رسیدن به توسعه پایدار و دیگر راه حلهای پایدار تجارت محور و رفع محدودیتهایی که ذکر کردیم باشد.
مشاور مدیرعامل سازمان منطقه آزاد چابهار در امور بینالملل و مسئول جذب سرمایهگذاران خارجی همچنین به مشکلات و چالشهای پیشروی ارزشآفرینی در صنعت خرما و کسب جایگاه شایسته در بازارهای صادراتی پرداخت و بیان داشت: پایین بودن عملکرد، استفاده از ارقام نامناسب، نبود تغذیه بهینه و اصولی نخلستانها و نبود آبیاری مناسب ازجمله موانع پیش روی صنعت خرمای کشور به شمار میروند.
وی به موضوع نبود کارآیی روشهای کنترل خسارات ناشی از شرایط نامناسب جوی هم اشاره کرد و گفت: طی سالهای اخیر بروز پدیدههای خشکسالی و گرد و خاک در استانهای خرماخیز علاوه بر کاهش کمی تولید، کاهش کیفیت این محصول را نیز به همراه داشته است.
وی تصریح کرد: به دلیل خشکسالی ۲ سال اخیر استانهای سیستان و بلوچستان، جنوب کرمان و خوزستان و کاهش محسوس بارندگی طی این مدت باعث شور شدن ذخایر آبی زیرزمینی شده و این شوری هم ضررهای زیادی به نخلداران و تولید محصول خرما وارد کرده است.
این فعال اقتصادی در پاسخ به این سوال که چرا کیفیت محصول در برخی مناطق کشور پایین است گفت: کیفیت پایین خرمای تولیدی در کشور به دلیل عواملی چون استفاده از ارقام نامناسب، مدیریت نامطلوب نخلستان، شیوه نامناسب برداشت و حمل و نقل، شیوه نامناسب فرآوری و بستهبندی، نبود استاندارد کیفی ارقام، کمبود انبارها و سردخانهها، نبود استاندارد بهداشت و نبود فرآیند کنترل کیفی است.
وی ادامه داد: این کاهش کیفیت همچنین به دلایلی همچون ضعف قوانین در زمینه مقررات و موازین بهداشتی در هنگام برداشت و پس از برداشت و نبود قوانین و مقررات و موازین جامع، برای ارتقای سطح بهداشتی خرمای صادراتی و نحوه بستهبندی آن مطابق با معیارهای بهداشتی اتحادیه اروپا و جهان حاصل شده است.
مشاور مدیرعامل سازمان سازمان منطقه آزاد چابهار در امور بینالملل و مسوول جذب سرمایهگذاران خارجی به شیوه نامناسب بستهبندی خرما اشاره کرد و اظهار داشت: بستهبندی که نماد معرفی محصول در بازارهای بین المللی تلقی میشود و بیشتر مصرف کنندگان هم به بستهبندی کالا توجه میکنند و سپس به کیفیت آن، پس میتواند به عنوان یک اهرم حمایتی موثر در کنار قیمت عمل کرده و ارزش افزوده قبل از صدور را بالا ببرد.
«مهمترین صنعت مورد نیاز در توسعه صادرات خرما، صنعت فرآوری و بستهبندی است»
منبع خبر : ایرنا
