بازار سنتی پسته
همانند سایر محصولات کشاورزی و به خصوص خشکبار، بازارهای سنتی در خصوص محصول پسته نیز در شهرهای تولید کننده این محصول کشاورزی وجود دارد. به عنوان مثال در استان کرمان شهرهای کرمان،رفسنجان، زرند و سیرجان به دلیل تولید بالایی پسته دارای بازارهای سنتی برای این محصول هستند. بخش عمده تولید کشاورزان توسط تجار بزرگ یا شرکتهای صادر کننده پسته از ایشان خریداری میشود. تمامی این بازارها به صورت نقدی هستند زیرا پسته یک محصول صادراتی است و بخش عمده تولید این محصول به خارج از کشور صادر میشود.
معامله پسته در بورس کالای ایران
در خصوص معاملات پسته دو بازار در بورس کالای ایران وجود دارد که شامل بازار فیزیکی و بازار گواهی سپرده کالایی میشود. البته هدف این گزارش نیز بررسی راه اندازی بازار مشتقه پسته است که اگر این مهم اتفاق بیافتد، سه بازار مختلف برای این محصول ارزشمند در بورس کالای ایران وجود خواهد داشت. در ادامه معرفی دو بازار گواهی سپرده و بازار فیزیکی پسته در بورس کالای ایران پرداخته میشود.
بازار گواهی سپرده بورس کالای ایران
معاملات گواهی سپرده پسته برای اولین بار در سال ۱۳۹۶ در بورس کالای ایران راه اندازی شد. در آن زمان سه انبار شامل طلای سبز زرند، سبزدانه کویر سیرجان و اتحادیه تعاونی روستایی دامغان در بورس کالای ایران پذیرش و برای این سه انبار نیز در مجموع ۱۰ نماد معاملاتی راه اندازی شد.
تفاوت اصلی این انبارها در نوع پسته قابل پذیرش بود. در انبار طلای سبز زرند و سبزدانه کویر سیرجان تنها پسته فندقی قابل پذیرش بود و در انبار تعاونی روستایی دامغان نیز تنها پسته اکبری قابل پذیرش بود. از ۱۰ نماد معامالتی مورد اشاره ۶ نماد مربوط به انبار طلای سبز زرند و سه نماد مربوط به سبزانه کویر سیرجان و یک نماد نیز مربوط به تعاونی روستایی دامغان بوده است
در مجموع ۶ نماد انبار طلای سبز زرند بیش از ۱۲۳ تن پسته مورد داد ستد واقع شد و در انبار تعاونی رستایی دامغان نیز در کل ۱۴۷ کیلوگرم پسته معامله شد.
ولی در نمادهای مربوط به سبزدانه کویر سیرجان معاملهای صورت نگرفت. کشاورزان جهت معامله محصولات خود از طریق گواهی سپرده کالای الزام است محصول خود را به این انبارها حمل نموده و تحویل انبارها دهند؛ در صورتی که محصول منطبق بر استانداردهای اعلام شده توسط بورس باشد، از کشاورز تحویل گرفته شده و برای وی قبض انبار و گواهی سپرده کالایی صادر میشود. پس از صدور گواهی سپرده کالایی که به صورت الکترونیکی انجام میشود.
کشاورز میتواند با مراجعه به شرکتهای کارگزاری فعال در این حوزه، اقدام به فروش محصول مینمایند.
بازار فیزیکی پسته در بورس کالای ایران
با توجه به اینکه پسته، کالای جدید نبوده و تا کنون در بورس کالای عرضه شده است، جهت عرضه آن در بازار فیزیکی الزام به ارائه موضوع پذیرش در هیأت محترم پذیرش نبوده و به روزرسانی امیدنامه کفایت میکند. شایان ذکر است تأمین هزینه تولید، از طریق معاملات سلف، مزیت مناسبی برای عرضه در بازار فیزیکی میباشد. نکته حائز اهمیت در خصوص معاملات سلف، چگونگی تضمین معاملات میباشد. با توجه به اینکه کشاورزان به عنوان عرضه کننده توانایی توزیع تضامین را ندارند.
به نظر میرسد الزام است مذاکراتی با تعاونیها و اتحادیههای فعال در این حوزه صورت گیرد تا محصول کشاورزان را بر اساس زمان تحویل و منطقهای به صورت تجمیعی عرضه و ضمانت آن را برعهده گیرند. همچنین با توجه به صادرات ۷۵ درصدی این کالای ، میتوان پسته را از طریق تعاونیهای مراکز تولیدی پسته در رینگ صادراتی عرضه نمود، بدین ترتیب با توجه به ارزش ریالی صادرات آن میتوان به رونق رینگ صادراتی کمک بسزایی نمود.
